Tha thu an seo: Liosta S˛nrachaidh > INBHE DH┘BAILTE A THAOBH DUALCHAS NA CRUINNE DO DH'EILEANAN ALBANNACH SĎNRAICHTE


14th Iuchair 2005

INBHE DH┘BAILTE A THAOBH DUALCHAS NA CRUINNE DO DH'EILEANAN ALBANNACH SĎNRAICHTE

Tha Hiort, a tha fo sheilbh agus fo riaghladh Urras NÓiseanta na h-Alba, a-nis air aon den dÓ dhusan Óite air feadh an t-saoghail a fhuair Inbhe Dhualchas na Cruinne an dÓ chuid airson a chudromachd nÓdarra agus cultarach. Tha an t-urram seo a fhuair na h-Eileanan iomallach an Innse Gall co-ionann ri iongantasan nÓdarra agus cultarach mar Chomraich Eachdraidheil Machu Picchu am Peru, Beinn Athos sa GhrŔig agus PÓirc Ukhahlamba/Drakensberg an Afraga a Deas.

An dŔidh Mion-sgr¨dadh Coimeasail leasaichte, ghabh Comataidh Dhualchas na Cruinne UNESCO, a' coinneachadh ann an Durban, Afraga a Deas, ri leudachadh air sgrýobhaidhean a fhuaireadh roimhe bho Dhualchas na Cruinne airson dualchas nÓdair mara agus týre. Gabhaidh an sgrýobhadh a-staigh a-nis an 'sealladh cultarach' a dh'fhÓg mýltean bhliadhnachan de dhaoine a' tÓmh ann. Chaidh an t-ainmeachadh ullachadh Ós leth Riaghaltas na RA le Urras NÓiseanta na h-Alba le taic bho Alba Eachdraidheil.

Tha Hiort sgrýobhte a-nis airson b˛idhchead air leth na týre, a nÓdar bith-e˛lasach agus a dhealbh cultarach de choimhearsnachd croitearachd a bha uaireigin a' fuireach air Óite a chaidh a mhýneachadh mar "oir an t-saoghail". Tha iomallachd nan eilean - 64 cilemeatair an iar air na h-Eileanan Siar, a-mach bho chladach siar na h-Alba - agus cho beag dragh 's a chuir daoine air thar 5 mýle bliadhna a' ciallachadh gu bheil e na eisimpleir fýor de dh˛igh-beatha a tha a-nis air chall.

Thuirt Ministear an Turasachd, a' Chultair agus an Sp˛rs, Patricia NicFhearghais:

"Tha mi air leth toilichte gu bheil Comataidh Dhualchas na Cruinne air Óite a thoirt do chudromachd cultarach Hiort aig a coinneamh bhliadhnail ann an Durban. Tha an sgrýobhadh leudaichte air liosta Dhualchas na Cruinne a' toirt Óite don luach coitcheann air leth a tha aig Hiort a bharrachd air an Órainneachd nÓdarrach. Tha eachdraidh Hiort gun samhail. Airson c˛rr air 5000 bliadhna thÓinig coimhearsnachd be˛ air na h-eileanan iomallach mosach sin. Tha na rinn iad agus an fhianais a dh'fhÓg iad air an aithneachadh san urram chudromach seo."

Thuirt Ministear Cultair an RA David Lammy:

"Tha dualchas daonnda Hiort na dhŔanamh na Óite air leth agus annasach. Tha e ceart gu bheil e air aithneachadh son d˛igh sh˛nraichte seo a thaobh a dhualchas cultarach cho math ri a dhualchas Órainneachdail, agus tha mi air leth toilichte gu bheil UNESCO air a sgrýobhadh air liosta Dhualchas na Cruinne."

Thuirt Robin Pellew, Ceannard Urras NÓiseanta na h-Alba:

"'S e tha a' dŔanamh Hiort cho cudromach a thaobh cultair gu bheil e na fhianais air beatha agus bith dhaoine bho linntean ro-eachdraidh. Tha e gar cuideachadh a' tuigsinn ciamar a thÓinig daoine be˛ ann an suidheachaidhean air leth doirbh agus iomallach thar mýltean de bhliadhnachan. 'S e Óite s˛nraichte agus iongantach a th' ann dha-rýreabh."
"Tha na tha sinn air a lorg a' dearbhadh gu robh daoine a' fuireach air Hiort airson c˛rr air 2000 bliadhna agus gu robhar a' tadhal ann cho fada air ais ri 5000 bliadhna" thuirt Robin Turner, Ceannard Airce˛lais an Urrais, a' bruidhinn Ó Durban. "Le bhith a' sgr¨dadh nan iomadh sreath de stuth a bha an sin gun ghluasad, tha sinn daonnan a' faighinn fiosrachadh cudromach mu bheatha, obair agus bÓs an t-sluaigh sin."
"Ann a bhith ag ullachadh an Sgr¨daidh Coimeasail ¨r do Chomataidh Dhualchas na Cruinne fhuair sinn air sealltainn gu bheil dualchas cultarach nan eilean sin s˛nraichte dha-rýreabh. Tha Óiteachan ann aig a bheil cuid de fheartan s˛nraichte Hiort, ach chan eil Óite a' tighinn faisg air a bhith co-ionann a thaobh nam feartan uile: chan eil Óite san t-saoghal dhe leithid."

Tha st˛ras iongantach aig Hiort cuideachd de fhianais sgrýobhte, a' dol air ais chun a' 15mh linn, a' gabhail a-staigh litreachas, ˛rain, bÓrdachd agus beul-aithris ag innse eachdraidh a' bheatha lÓitheil air na h-eileanan.

Thuirt Neach-gairm Chomhairle nan Eilean Siar Mgr. Ailig D˛mhnallach:

"Tha mi air leth toilichte gun d' fhuair Hiort anns na h-Eileanan Siar am prýomh urram seo de sgrýobhadh Dhualchas na Cruinne airson nam feartan cultarach agus nÓdarra. Tha Hiort na Óite s˛nraichte airson iomadh adhbhar ach tha Óite s˛nraichte aige ann an cridheachan agus inntinnean sluagh nan Eilean Siar. Tha sliochd nan daoine a bha a' fuireach agus ag obair anns na h-eileanan sin fhathast ann an ceÓrnaidhean eile de na h-Eileanan Siar agus tha iad a' cumail suas ceangal dýreach ris a' chultar, an dualchas agus an eachdraidh chudromach a tha a' sruthadh bho Hiort. 'S e eachdraidh chianail a th' innte agus eachdraidh a tha fhathast a' dol mar a tha na h-eileanan a' cumail a' strý ri dý-dhaoineachadh."
"Tha a' Chomhairle an d˛chas gun dŔan an t-urram cudromach seo cinnteach gum bi ginealaich ri teachd a' faighinn tlachd agus buannachd bho mhaoin cultarach agus nÓdarra Hiort. Tha a' Chomhairle airson feum a dhŔanamh den Óm fhÓbharach seo airson taing a thoirt don h-uile buidheann a tha air obrachadh a dh'ionnsaigh a' chinn-uidhe seo agus gu h-Óraidh Comataidh Dhualchas na Cruinne UNESCO airson luach a chur air cudromachd air leth an lÓraich san t-saoghal. Tha m˛ran ann an Hiort bho na lÓithean a dh'fhalbh do shluagh nan Eilean Siar. Tha m˛ran ann cuideachd do na lÓithean ri teachd."

DEIREADH

Airson tuilleadh fiosrachaidh cuir fios gu:
Francoise van Buuren, Manaidsear Conaltradh Corporra NTS air (0131) 243 9384
Nigel Scott, Oifigear PR do Chomhairle nan Eilean Siar (01851) 709389
Isla NicLe˛id, Manaidsear Conaltradh Corporra, Alba Eachdraidheil (0131) 668 8852

FIOS DO LUCHD-DEASACHAIDH:

Fiosrachadh Cudromach WHS:

Bha Liosta Dhualchas na Cruinne air a stŔidheachadh leis a' Ch¨mhnant co-cheangailte ri Dýon Dhualchas Cultarach agus NÓdarra na Cruinne ris an deach gabhail san t-Samhain 1972 aig an 17mh C˛-labhairt Coitcheann aig UNESCO. Tha an C¨mhnant ag rÓdh gum bi Comataidh Dhualchas na Cruinne 'a' stŔidheachadh, a' cumail suas agus a' foillseachadh' Liosta Dhualchas na Cruinne de fheartan cultarach agus nÓiseanta, air a chur a-steach le na PÓrtaidhean StÓite agus air a mheas a bhith de ' luach uile-choitcheann air leth'. Bhon Iuchair 2004, tha 788 feartan air Liosta Dhualchas na Cruinne. Airson tuilleadh fiosrachaidh tadhail air: http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31

Fiosrachadh Cudromach mu Hiort:

'S e buidheann de Eileanan iomallach sa Chuan Siar a tha ann an Hiort agus tha iad 64km siar air Innse Gall a-mach bho chladach siar na h-Alba. Tha e na phÓirt de Sgýre na Hearadh anns na h-Eileanan Siar agus tha ceithir prýomh eileanan ann - Hiort, S˛dhaigh, Boraraigh agus an D¨n; 3 stacan mara - Stac an └rmainn, Stac Lý agus Leabhanais; agus m˛ran stacan is sgeirean nas lugha.

Thathar den bheachd gu robh 200 daoine a' fuireach am BÓgh a' Bhaile an Hiort aig aon Óm, ach nuair a chaidh fhalmhachadh air 29th L¨nastal 1930, cha robh ach 36 duine air na h-eileanan. 'S e 29th L¨nastal 2005 an 75mh ceann-bliadhna bhon Óm a chaidh na h-eileanan fhalmhachadh.. Gus cuimhne a chumail air agus an Inbhe Dh¨bailte a thaobh Dualchas na Cruinne a chomharrachadh bidh taisbeanadh de dhealbhan-camara agus nithean a thÓinig Ó Hiort ann an Gailearaidh NTS an Charlotte Square, D¨n ╚ideann tro mhýos an L¨nastail. Bheir an taisbeanadh sÓr bheachd air co ris a bhiodh beatha air Hiort coltach trÓth sna 1900s.

Suas gu 1931 bha Hiort ann an lÓmhan MhicLe˛id na Hearadh & Dh¨n Bheagain, agus chaidh a reic ri Iarla Dh¨n Fris a bha a-rithist na 5mh Iarla Bh˛id. GhlŔidh e na h-eileanan, gun daoine agus air an ruith mar thŔarmann eun, gus an do chaochail e ann an 1956 agus ann an 1957 thÓinig na h-eileanan fo ch¨ram Urras NÓiseanta na h-Alba. Bho 1958, tha pÓrtaidhean obrach saor-thoileach NTS air tadhal gach bliadhna a' dŔanamh suas Ós ¨r cuid de na togalaichean eachdraidheil airson luchd-siubhail, luchd-obrach saor-thoileach agus luchd-rannsachaidh, c˛mhla ri bhith a' cumail suas nan tobhtaichean a' cuideachadh le cladhach arc-e˛lasach. An-diugh tha mu 1750 duine a' tadhal air Hiort gach bliadhna.

Tha Hiort air a riaghladh le Urras NÓiseanta na h-Alba c˛mhla ri Dualchas NÓdair na h-Alba, Alba Eachdraidheil, Comhairle nan Eilean Siar, Ministreachd an Dýon agus a riochdairean QinetiQ. Airson tuilleadh fiosrachaidh tadhail air: http://www.kilda.org.uk or http://www.hiort.org.uk.

Tha an Liosta Sh˛nrachadh a' gabhail a-staigh:

  • LÓrach Dhualchas na Cruinne airson a chomharran nÓdarra - ann an 1986 (týre) agus 2004 (mara), agus gu s˛nraichte airson a shÓr chomharran nÓdarra, na h-Órainnean aige airson gnŔithean gann agus ann an cunnart, agus a ghnŔithean eun-mara a tha cudromach gu nÓiseanta.
  • Ionad S˛nraichte GlŔidhteachais 2004 airson nan creagan c˛mhdaichte le lusan, nan sgeirean agus nan uaimhean mara. Thathar a' meas gu bheil iomadh se˛rsa Órainn/gnŔ le cudrom E˛rpach sna h-Óiteachan sin.
  • Sgýre Dýon Sh˛nraichte (1992) a' cur dleastanas air Riaghaltas na RA a bhith a' cumail a' dol no ag ath-stŔidheachadh raon iomchaidh de Órainnean eadar-dhealaichte don h-uile gnŔ eun fiadhaich a tha gu nÓdarrach sna h-Órainnean E˛rpach aca.
  • TŔarmann NÓdair NÓiseanta (1957) airson a chudrom nÓiseanta mar lÓrach a ghabhas a bhith air a ruith san fhad-¨ine airson prýomhachd nÓdair.
  • Ionad de Shuim Sh˛nraichte Shaidheansail (1984) airson a chomharran bith-e˛lasach, gu s˛nraichte feur is monadh ri taobh na mara, talamh-m˛nach, uisge fosgailte agus oirthir, eunlaith agus airson a ghnŔithean d¨thchasach den dreathan-donn, luch-fhe˛ir agus caoraich Sh˛dhaigh.
  • Sgýre B˛idhchead NÓiseanta (1981) airson a sheallaidhean luachmhor agus a bh˛idhchead air leth ann an structar nÓiseanta.
  • Sgýre Comhairleachaidh Mara (1990) aon de 29 an Alba airson a chli¨ sh˛nraichte a thaobh cÓileachd agus mothachadh air an Órainneachd mara agus far a bheil fiosrachadh saidheansail a' dearbhadh a chudromachd a thaobh glŔidhteachas nÓdair.
  • LÓrach Ath-sgr¨dadh Ge˛lais (1984) fo thrý chinn-cuspair eadar-dhealaichte: ge˛las teinntidh tertiary; ge˛las quarternary; agus geocruth-e˛las oirthireach.
  • LÓraichean └rsaidh ClÓraichte (1963, 1972, 2002) bha ceithir prýomh cheÓrnaidhean air Hiort air an clÓradh le Alba Eachdraidheil airson an cudrom nÓiseanta a thaoch arc-e˛lais. Tha iomadh se˛rsa stutha bho iomadh linn air a ghleidheadh ann bho thuineachadh air Hiort, structaran a tha ann bho Óm ro-eachdraidh gu trÓth san 20mh linn. Tha comas aig an stuth sin air fiosrachadh cudromach a thoirt seachad mun bheatha air Hiort tro na mýltean de bhliadhnachan, beatha iomallach a bha, agus a tha fhathast, fýor inntinneach do luchd-coimhid Albannach agus eadar-nÓiseanta a chum cunntas air beatha an t-sluaigh bho na linntean a dh'fhalbh.

© The National Trust for Scotland