| Tha
thu an seo: Naidheachdan Naidheachdan
|
||||||||||||||||||||||
St Kilda - LIVE WEBCAST
|
||||||||||||||||||||||
|
St Kilda - Plockton Gallery Claire Harkess RSW 9th June - 8th July 2007 This new exhibition of paintings by Claire Harkess documents both the starkness and the beauty of the island of St Kilda. These poetic water colour paintings are not reflections of a photographic vision but offer instead an artist’s impression and personal response to this extreme, inhospitable landscape and the birdlife it sustains. The images created are the visual expression of ideas of transience and endurance, balance and precariousness, darkness and light, and through them Claire reveals the essence of this hostile environment and allows the viewer to enter into the spirit of the place. www.plocktongallery.com tel/fax: +44(0)1599 544442
|
 |
|||||||||||||||||||||
|
Hiort – Eileanan air an Inntinn
20 Lùnastal - 22 Damhair 2005 Tha an taisbeanadh Hiort – Eileanan air an Inntinn a' coimhead air an t-sealladh a tha aig daoine an-diugh air Hiort agus an sealladh a bha aig feadhainn eile air na h-eileanan nuair a thadhail iad orra ann an linn a dh'fhalbh. San Iuchar 2005 chaidh faighneachd do ghrunnan dhaoine a bha ag obair ann a' Hiort dè bha a' dèanamh Hiort sònraichte dhaibhsan agus dè bha gan ceangal ris an àite. Chaidh na freagairtean aca a chleachdadh mar thoiseach tòiseachaidh an taisbeanaidh. Tha mòran luchd-tadhail bho linntean a dh' fhalbh air am beachdan air Hiort a chlàradh. Tha grunnan dhiubh san taisbeanadh seo airson sealladh a thoirt air a liuthad beachd fa leth a bha aig daoine mu Hiort. Tha iad sin a' gabhail a-steach eadar a' chùnntas thràth aig Màrtainn Màrtainn ann an 1698 agus sgrìobhadairean san 20mh linn leithid Hammond Innes agus Raibeart Atkinson. Chaidh buill-àrsaidh agus ìomhaighean, le ceangal ris an eilean, a tharraing bho na cruinneachaidhean aig Museum nan Eilean, Urras Nàiseanta na h-Alba agus Gaileiridh Ealain & Taigh-tasgaidh Inbhir Nis airson a dhol an cois nan sgeulachdan. Airson tuilleadh fiosrachaidh mun taisbeanadh Hiort - Eileanan air an Inntinn cuir fios gu:-
Dana Nic a' Phì
|
  |
|||||||||||||||||||||
| INBHE
DHÙBAILTE A THAOBH DUALCHAS NA CRUINNE DO DH'EILEANAN ALBANNACH SÒNRAICHTE
|
||||||||||||||||||||||
| Àrainneachd
Mhara A' Faotainn Dìon Dhualchas Na Cruinne
|
||||||||||||||||||||||
| Inbhe
Buidheann Ceadaichte Thuirt Alex Lindsay, Stiùiriche Urras Nàiseanta na h-Alba airson na Gàidhealtachd is nan Eilean: “Tha sinn uabhasach toilichte gun d’fhuair sinn aithne airson ar n-oidhirpean gu bhith a’ leasachadh ar sgilean ann an riaghladh an Tèarmainn Nàdair Nàiseanta, agus gun d’fhuair sinn inbhe Buidheann Ceadaichte mar am buidheann le uallach airson riaghladh Hiort. O chionn ghoirid, tha sinn air a bhith ag obair gu dlùth còmhla ri Dualchas Nàdair na h-Alba agus ar com-pàirtichean ann an riaghladh Hiort gus plana riaghlaidh farsaing ullachadh airson nan eilean agus tha sinn toilichte gum bi sinn a’ leantainn oirnn ag obair ann an com-pàirteachas gus dèanamh cinnteach gum bi an t-àite iongantach seo air a dhìon gu bràth.” Ann a bhith
ag innse gur e an t-Urras am buidheann ceadaichte airson riaghladh
an Tèarmainn Nàdair Nàiseanta ann a’
Hiort, thuirt ceannard Dualchas Nàdair na h-Alba, Ian Jardine:
“Tha ceangal air a bhith aig Dualchas Nàdair na h-Alba
agus na buidhnean a chaidh romhainn ri Hiort o chionn fhada, ag
obair còmhla ri Urras Nàiseanta na h-Alba thar dà
fhichead bliadhna. Rè na h-ùine seo, tha sinn air
a bhith a’ feuchainn ris an aire a thoirt air na h-eileanan
miorbhuileach seo agus air an fhiadh-bheatha mar nithean prìseil,
gun shamhail, an dà chuid a thaobh nàdair agus a thaobh
dualchais. Bha e riamh air fear de na Tèarmainn Nàdair
Nàiseanta as sònraichte ann an Alba. Mar Làrach
Dhualchas na Cruinne, tha aire agus sgrùdadh eadar-nàiseanta
air riaghladh Hiort agus tha uallach mòr an cois seo. Tha
mi toilichte a dhaingneachadh gur e Urras Nàiseanta na h-Alba
am buidheann ceadaichte airson riaghladh Tèarmann Nàdair
Nàiseanta Hiort. Tha mi cuideachd toilichte a bhith a’
toirt taic dhan Urras san obair chudromaich seo.”
|
||||||||||||||||||||||
| Aonta
Màil Ministrealachd an Dìon
|
||||||||||||||||||||||
| Naidheachd
air Tagradh Inbhe na Cruinne San Damhair 2003, chaidh Neach-measaidh, a bha ag obair às leth UNESCO, a Hiort còmhla ri Robin Turner, Ceannard Airceòlais Urras Nàiseanta na h-Alba agus riochdaire o Phàrlamaid na h-Alba. Ged a bha droch shìde ann, lasaich i greiseag agus fhuair sinn ann is às ceart gu leòr. Bha i blàth airson an àm sin dhen bhliadhna agus fhuair sinn cothrom air a dhol air feadh Hiort fhèin. Dh’fhaighnich
an neach-measaidh mòran cheistean mu riaghladh nan eilean.
Chaidh aice air coimeas a dhèanamh eadar na bha ann am Plana
Riaghlaidh Hiort agus anns an Sgrìobhainn
Ath-ainmeachaidh agus na chunnaic i. Ged nach bi aithisg an
neach-measaidh ri fhaotainn gu earrach 2004, tha a h-uile coltas
gun do shaoil i tòrr dhen àite agus cuideachd de mhodh
riaghlaidh nan com-pàirtichean a tha a-nis a’ ruith
nan eilean. Cluinnear an tagradh airson làrach dualchas nàdair
a leudachadh gu bhith a’ còmhdach an dualchais fon
uisge, agus gu bhith a’ cur a’ chultuir ri sgrìobhadh
Làrach Dhualchais na Cruinne deireadh an Ògmhios/toiseach
an Iuchair 2004 aig coinneimh Comataidh Dhualchais na Cruinne ann
an Suzhou, Sìona.
|
||||||||||||||||||||||
| Eathraichean
nan Dàn Chan eil ach glè bheag de thurchairt ann an dèanamh agus ann an taisbeanadh ealain. Tha an obair ga dèanamh ann an dòigh rianail ach am faicear i ann an dòigh àraidh. Chaidh ‘eathraichean nan dàn’ a chruthachadh ann an dòigh a leigeadh beagan turchairt dhan obair. ’S e soithichean beaga fiodha a tha annta air an snaidheadh le làimh. ’S e am fear ealain, Douglas Robertson, a rinn iad an dèidh ‘long Hiortach’ fhaicinn san Taigh Tasgaidh ann an Kelvingrove. Tha dàn beag le Valerie Gillies, Ian Stephen, Kevin MacNeil no le Douglas Robertson fhèin air an taobh a-muigh. Tha gritheid bheag, co-cheangailte ris an ùghdar no ri cuspair an eathair, am broinn gach eathar. Thèid an cur air bhog nas fhaide dhen bhliadhna à àitichean air an aon domhan-leud ri Hiort (58° 50' N). Bidh e an urra ris a’ ghaoith ’s ris a’ mhuir-làn càit an tèid iad agus cò gheibh iad. Ma thig iad air tìr, cumaidh an neach a lorgas iad iad, fleòdraiche beag a lorg cuideigin air tràigh an àit’-eigin. |
||||||||||||||||||||||
 Eathar Dàin |
 Eathar Dàin |
|||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||
|
Tha luchd-saidheans o Oilthigh Obar Dheathain air fianais a lorg gun do thruaill na daoine air na h-eileanan iomallach seo an ùir gun fhios dhaibh. Dh’fhaodadh gun robh seo na adhbhar gun tàinig orra an t-eilean fhàgail ann an 1930. Tha an t-Oll. Andy Meharg agus an sgioba aige air a bhith a’ sgrùdadh sampaill de dh’ùir à diofar cheàrnaidhean de dh’ Eilean Hiort fhèin. Chruinnich iad sampaill à talamh àitich, achannan, agus òtraichean far an do chleachd sgudal a bhith ga chruinneachadh airson todhair. Sheall an sgrùdadh gu bheil ìre nan ceimigeach puinnseanta àrd fhathast – agus gur dòcha gun tug iad buaidh air torrachas na talmhainn. Chaidh an ùir a thruailleadh nuair a thòisich na Hiortaich a’ cur barrachd todhair air an talamh. Bha luaidhe, sinc, cadmium agus arsnaig am measg an stuth-truaillidh agus ’s e closaichean eòin-mhara san innear a chuireadh air an talamh bu mhotha a bha ri choireachadh. Mar a mhìnich an t-Oll. Meharg: ‘Bha na mìltean mòra de dh’eòin gan glacadh gach bliadhna agus bha tòrr sgudail a’ cruinneachadh. Tha eòin-mhara buailteach barrachd mheatailtean puinnseanta a bhith ann am buill am bodhaigean. Nuair a thadhail Martin. Martin air an eilean ann an 1697, rinn e iomradh air cho torrach ’s a bha an t-eilean. Ach tha aithris ann gun robh am bàrr air a dhol bhuaithe mu mheadhan an 18mh linn. Tha uiread de cheimigich sna sampaill a tha againn ’s nach biodh iad air am meas freagarrach airson àiteachais fo lagh an latha an-diugh seach gum faodadh am biadh a bhith na chunnart slàinte.’' Chuir toradh an rannsachaidh iongnadh air Robin Turner, Prìomh Airceòlaiche Urras Nàiseanta na h-Alba air na h-eileanan: ‘Gu ruige seo, bha sinn a’ faicinn Hiort mar àite miorbhaileach ann an co-chòrdadh ri nàdar. Tha a’ choire airson an fhàsachaidh air a bhith a’ dol air cuideam on taobh a-muigh, an toiseach on uachdaran, an uair sin air luchd-turais agus, mu dheireadh, gun robh an sluagh air tighinn gu bhith a’ sùileachadh barrachd. Tha sinn a-nis a’ faicinn gun robh muinntir an eilein, gun fhios dhaibh, a’ puinnseanachadh na h-ùire air an robh iad an crochadh. Tha seo a’ dèanamh na sgeulachd nas inntinniche buileach dhuinn an-diugh. ’S e an leasan dhuinne: chan e a-mhàin gum feum sinn a bhith beò ann an co-chòrdadh ri ar n-àrainneachd, ach feumaidh sinn a bhith glè chinnteach nach bi droch bhuaidh ris nach robh dùil aig atharrachadh sam bith a nì sinn, air cho ciallach ’s gu bheil e a’ coimhead. Tha e cuideachd na chùis-smaointinn gur dòcha gur e goireas nàdarra, a chum a’ dol iad fad cheudan, ’s dòcha mìltean, bliadhna, a thug buaidh air a’ choimhearsnachd air a’ cheann thall.’ Fhuaradh duais-rannsachaidh
o Urras Leverhulme air sgàth an fhiosrachaidh seo. Sna bliadhnaichean
a tha romhainn, bheir seo cothrom dhan Oll. Meharg agus dhan sgioba
aige coimeas a dhèanamh eadar Hiort agus eileanan eile san
robh daoine gu mòr an crochadh air eòin –gu
h-àraidh Miùghlaigh agus Fùghlaigh.Thèid
aig luchd saidheans o oilthighean Shruighlea is Obar Dheathain cuideachd
air sampaill a chleachdadh, a thàinig o chladhach o chionn
ghoirid air Hiort, airson a dhol air ais ann an tìm a’
sgrùdadh pàtran an truaillidh. |
 Sùlairean a’ neadachadh air Stac Lì. Le bhith a’ cleachdadh chnàmhan is cuid de bhuill aobh a-staigh nam mìltean eòin-mhara mar thodhar, chruinnich ceimigich san ùir a dh’fhaodadh a bhith cronail. Dealbh: Jim Vaughan |
|||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| Beachdan
air Hiort Tha Jill Bullington, neach rannsachaidh o Oilthigh Illinois, a’ sgrùdadh mar a bha daoine à àitichean eadar-dhealaichte a’ coimhead air a’ choimhearsnachd iomallaich seo san àm a dh’fhalbh, agus tha i ag iarraidh cuideachaidh: “ ’S e corpeòlaiche a th’annam agus tha mi a’ feuchainn ri dhèanamh a-mach ciamar a bha daoine ann an coimhearsnachdan eile ann an Innse Gall a’ coimhead air Hiort mus deach fhàsachadh ann an 1930. Gu ruige seo, tha e air a bhith doirbh stuth a bhuineas do dh’Innse Gall mu Hiort a lorg. Is iad na bun-stòir a bh’agam (1) seann irisean dhen Stornoway Gazette, (2) rudan a sgrìobh feadhainn a bha a’ fuireach ann a’ Hiort (a’ mhòrchuid dhiubh daoine far tìr-mòr a bha a’ fuireach ann airson deagh ghreis), agus (3) rudan a sgrìobh feadhainn a bha a’ fuireach ann a’ Hiort (a’ mhòrchuid dhiubh nan luchd turais far tìr mòr a bha a’ fuireach ann greiseag bheag). Seach gun robh iomallachd an àite agus cho doirbh ’s a bha e a’ faighinn ann na annas dhan mhòrchuid de luchd turais, ’s e glè bheag a bha aca ri ràdh mun àite shòisealta a bha aige ann an Innse Gall. Ged a dh’fhaodadh seo a bhith a’ ciallachadh nach robh àite aig Hiort san dòigh seo, dh’fhaodadh cuideachd nach robh mòran diù aig luchd-turais san taobh seo dhen chùis no dìreach nach robh e a’ tighinn a rèir cuspair na h-iomallachd. Nochd muinntir nan Eileanan Siar ùidh mhòr ann a’ Hiort aig na coinneamhan a chum Urras Nàiseanta na h-Alba ann am Beinn a’ Bhaoghla agus anns na Hearadh o chionn ghoirid mu Phlana Riaghlaidh Hiort. Am b’urrainn do dhuine mo stiùireadh gu stòir a tha a’ sealltainn mar a bha muinntir Innse Gall a’ faireachdainn mu Hiort ro 1930? ’S dòcha gur e litrichean, leabhraichean-latha, sgeulachdan teaghlaich no rud sam bith eile a bhiodh annta sin, ann am Beurla no Gàidhlig (a gheibhinn air eadar-theangachadh). Chuirinn luach air cuideachadh sam bith.” Ma tha thu a’ smaoineachadh gun urrainn dhut cuideachadh leis a’ phroiseact inntinneach seo, cuir fios gu Jill aig: bullingtn@uiuc.edu.
|
||||||||||||||||||||||
| Plana
Riaghlaidh Hiort 2002-2007 Innis dhuinn ciamar a tha thu a’ smaoineachadh bu chòir Hiort a riaghladh san àm ri teachd. Bidh Plana Riaghlaidh Hiort a’ tighinn gu ceann ann an 2001 agus feumar a-nis plana ùr ullachadh airson 2002 – 2007. Tha Planaichean Riaghlaidh riatanach do luchd-stiùiridh àite sam bith: tha iad a’ cur an cèill nan amasan a chaidh aontachadh mu ghlèidhteachas is follaiseachd an ionaid. Tha aontachadh nan amasan a’ toirt dhaoine le beachdan eadar-dhealaichte còmhla gus an t-slighe air adhart a chomharrachadh. Tha do bheachdan cudromach. Mar sin tha pàirt dhen làrach-lìn seo airson fiosrachadh a chumail ri daoine agus airson do bheachdan a chur thugainn: Co-chomhairleachadh Plana Riaghlaidh. Bidh dreach dhen Phlana Riaghlaidh ùr airson Hiort a’ dol an cois an ainmeachaidh ann an 2002 gus inbhe Làrach Dhualchas na Cruinne a leudachadh gu bhith a’ gabhail a-steach àrainneachd na mara agus dreach na tìre. (Faic an naidheachd air Inbhe Làrach Dhualchas na Cruinne airson tuilleadh fiosrachaidh.) Airson cunntas air coinneamh Bheinn a’ Bhaoghla, brùth AN SEO.
|
||||||||||||||||||||||
| Pasgan
Ealain ga thoirt dhan Urras Thug luchd ealain o Stiùideo nan Ealan Co-aimsireil ann an Dùn Dè Pasgan Dearbhaidh de dh’obair ùir, Pasgan Hiort, do dh’Urras Nàiseanta na h-Alba. Chaidh a chruthachadh an dèidh a bhith an sàs ann an cladhach airceòlais ann a’ Hiort. Chaidh a chur ri cruinneachadh ealain is dualchais a tha aig an Urras a dh’èirich à ùidh ann a’ Hiort agus sgeulachd Hiort. Airson tuilleadh fiosrachaidh, brùth AN SEO |
 Pasgan Hiort Dealbh: Susan Wilson |
|||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
| Inbhe Làrach Dhualchas na Cruinne Air an 31 Lùnastal, 2001, nuair a bhathar a’ cur na làraich-lìn seo air bhog gu h-oifigeil, dh’innis Urras Nàiseanta na h-Alba gun do dh’aontaich UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation) ainmeachadh Hiort mar Dhualchas na Cruinne a leudachadh gus dualchas eachraidheil a chòmhdach. (Chaidh Hiort a chomharrachadh mar Làrach Dhualchas na Cruinne ann an 1986, agus tha tagradh ga dhèanamh gus gum bi e a’ còmhdach àrainneachd na mara.) Thuirt iar-cheannard an Urrais, Coinneach MacLean, gun robh iad gu math dòchasach gun soirbhicheadh leis an tagradh. Ma thèid a bhuileachadh, bhiodh Hiort air fear de 24 làraichean air feadh an t-saoghail le inbhe Dhualchas na Cruinne airson dà adhbhar. Thuirt Mgr MacLean gum b’e seo an t-àm airson a leithid ainmeachadh seach gun robh cothrom aig uiread de dhaoine air feadh an t-saoghail air brath a ghabhail air miorbhailean Hiort air an eadar-lìon. Bhiodh an Inbhe seo a’ ciallachadh gum biodh Hiort co-ionnan ri Ayers Rock ann an Astrailia, Beinn Athos sa Ghrèig agus seann chomraich nan Inca, Machu Picchu, ann am Peru. Ged a tha obair mhòr aig an Urras ri dèanamh fhathast ann a bhith ag ullachadh tagraidh gu UNESCO, dh’fhaodadh Hiort an inbhe seo a chosnadh an taobh a-staigh de dhà bhliadhna. Cum do shùil an seo airson tuilleadh fiosrachaidh mu adhartas an tagraidh!
|
||||||||||||||||||||||
| Leabhraichean Ùra air Hiort agus Innse Gall Ùr on fhoillsichear Token Soldiering on St Kilda le James MacKay, San obair ùir
seo tha an t-Oll. James MacKay a’ coimhead air Hiort o shealladh
nan saighdearan a rinn Seirbheis Nàiseanta ann eadar 1959
is 1961. Aig aois 23 ’s e an aon leas-cheannard le uallach
airson an eilein agus ’s iongantach mura h-e an aon duine
nach robh na fhear-gunna a bha an urra ri aonad làmhachais.
Tha 150 duilleag, agus còrr is 100 dealbh nach deach am foillseachadh
roimhe, san leabhar inntinneach seo. Còrdaidh e ri duine
sam bith le ùidh ann an Seirbheis Nàiseanta, an Làmhachas
Rìoghail, Eachdraidh Airm ann am Breatainn agus ann a’
Hiort fhèin. Tha leabhar-iùil David Quine, le dealbhannan le Colin Baxter, a’ toirt sealladh soilleir air cumadh tìre is nàdar nan eilean. Tha an t-ùghdar a’ tarraing o chunntasan co-aimsireil thar nan linntean gus tuigse a thoirt air eachdraidh nan daoine a chleachd a bhith a’ fuireach ann. £3.75
ISBN 1 84107 083 1
Ochd fichead bliadhna ’s a deich an dèidh dhan fhear-siubhail òg, George Clayton Atkinson, an leabhar-latha a sgrìobhadh, tha David Quine agus MacLean Press air a’ chunntas seo air na h-Eileanan an Iar sa chiad chuid dhen 19mh linn, fhoillseachadh. Ged a bha cuid dhen teacsa mu thràth ann an tasglann Hiort NTS,’s e glè bheag dhe na dealbhannan a bha daoine air fhaicinn riamh. An dèidh bhliadhnaichean gan siubhal, lorg David Quine an leabhar-latha a bha ann o thùs agus mu cheud dealbh de thuras Atkinson a Hiort ann an 1831. Bha fios aig Quine gum feumadh e bhith air fhoillseachadh. Cha robh e fhèin no am foillsichear, MacLean Press, deònach càil fhàgail às, agus bha iad airson gun nochdadh a h-uile dealbh ann an dath. Air sgàth sin, tha cunntas iongantach, bheachdail againn air turas Atkinson (agus turas eile a ghabh e ann an 1833). Tha dealbhannan àlainn ann dhe na daoine agus na seallaidhean. Tha an leabhar
seo do dhuine sam bith le ùidh ann a’ Hiort agus Innse
Gall, no do dhuine a tha ag iarraidh tuigse air dòigh-beatha
Alba tràth san 19mh linn. Tha e math airson coimhead air
agus a leughadh.
|
||||||||||||||||||||||
GASD
